17 września 1939 roku. Polska zaatakowana od wschodu

O świcie 17 września 1939 roku wojska Związku Sowieckiego przekroczyły wschodnią granicę Polski. Atak nastąpił bez wypowiedzenia wojny. Armia Czerwona rozpoczęła działania na całej długości wschodniej granicy II RP, a polskie oddziały, zaangażowane już w walkę z Wehrmachtem, znalazły się w niezwykle trudnym położeniu.

Kilka godzin wcześniej polski ambasador w Moskwie Wacław Grzybowski został wezwany do Ludowego Komisariatu Spraw Zagranicznych ZSRS. Przekazano mu notę, w której sowieckie władze uzasadniały wkroczenie Armii Czerwonej rozpadem państwa polskiego i koniecznością ochrony ludności ukraińskiej i białoruskiej. Polski dyplomata odmówił przyjęcia dokumentu.

Tajny układ Hitlera i Stalina

Agresja sowiecka była związana z paktem Ribbentrop-Mołotow podpisanym 23 sierpnia 1939 roku przez III Rzeszę i Związek Sowiecki. Tajny protokół do tego porozumienia określał strefy wpływów obu państw w Europie Środkowo-Wschodniej, w tym podział ziem polskich.

17 września realizacja tych ustaleń stała się faktem. Oddziały Armii Czerwonej wkroczyły na terytorium Polski, zajmując kolejne miejscowości i wiążąc walką polskie jednostki. Opór stawiano między innymi w rejonie Grodna, Sarn, Kowna, Tarnopola i innych miejscowości na wschodzie kraju.

Według danych Instytutu Pamięci Narodowej w sowieckiej agresji uczestniczyło ponad 600 tysięcy żołnierzy Armii Czerwonej, wspieranych przez tysiące czołgów i samolotów. Po stronie polskiej znajdowały się znacznie słabsze siły, ponieważ większość armii była zaangażowana w walkę z Niemcami.

Początek sowieckiej okupacji

Zajęcie wschodnich terenów Rzeczypospolitej rozpoczęło okres sowieckiej okupacji. Towarzyszyły jej aresztowania, represje, konfiskaty majątków oraz deportacje ludności w głąb Związku Sowieckiego. Represje dotknęły między innymi polskich urzędników, wojskowych, policjantów, nauczycieli, ziemian i ich rodziny.

Sowiecka okupacja przyniosła również zbrodnię katyńską. Wiosną 1940 roku NKWD zamordowało tysiące polskich oficerów, policjantów i przedstawicieli inteligencji. Ofiary zostały pogrzebane między innymi w Katyniu, Charkowie i Miednoje.

Jak podkreśla Muzeum II Wojny Światowej, 17 września rozpoczął się okres sowieckiej okupacji wschodnich terenów Polski, a konsekwencją agresji były między innymi masowe deportacje Polaków oraz mordy na polskich jeńcach i przedstawicielach elit.

Pamięć o ofiarach

17 września pozostaje jedną z najważniejszych dat związanych z historią Polski w czasie II wojny światowej. To dzień pamięci o żołnierzach, którzy stanęli przeciwko drugiemu agresorowi, a także o cywilach, którzy w kolejnych miesiącach i latach doświadczyli represji, więzienia i deportacji.

To również Światowy Dzień Sybiraka, poświęcony pamięci osób zesłanych i deportowanych w głąb Związku Sowieckiego.

87 lat później wydarzenia z 17 września 1939 roku pozostają ważną częścią pamięci historycznej Polski. Przypominają o losie państwa zaatakowanego z dwóch stron oraz o milionach obywateli, których życie naznaczyły wojna, okupacja i represje.