Pińczów tworzy kulturę razem. Dom kultury i biblioteka jako miejsca lokalnej wspólnoty

Pińczowskie Samorządowe Centrum Kultury od lat łączy kilka funkcji – organizuje koncerty, festiwale i wystawy, prowadzi edukację artystyczną, wspiera lokalnych twórców oraz dociera z ofertą poza centrum miasta. Ważnym filarem działalności pozostaje Amatorski Ruch Artystyczny, obejmujący m.in. ceramikę, malarstwo, rękodzieło, śpiew, teatr, taniec czy naukę gry na instrumentach.

Wysłuchaj audycji

Nie chodzi jednak tylko o uczestnictwo w gotowych zajęciach.

Od kultury „dla” mieszkańców do kultury „z” mieszkańcami

Jednym z najciekawszych kierunków działalności PSCK jest coraz większe włączanie mieszkańców w tworzenie programu.

W ramach projektu „Razem w kulturze” uczestnicy mogli zgłaszać własne inicjatywy, a następnie współdecydować o wyborze projektów przeznaczonych do realizacji. Spośród trzynastu propozycji wybrano siedem. Dotyczą one m.in. kultury ulicznej, teatru senioralnego, lokalnej historii, tradycji kulinarnych, filmu i działań rękodzielniczych.

To model, w którym instytucja kultury nie ogranicza się do pytania: „na jakie wydarzenie chcielibyście przyjść?”. Coraz częściej pyta również: „co sami chcielibyście stworzyć?”

Takie podejście zmienia rolę mieszkańca. Z widza staje się pomysłodawcą, współorganizatorem i współodpowiedzialnym za lokalną kulturę.

Biblioteka to dziś znacznie więcej niż książki

Podobną zmianę widać w funkcjonowaniu współczesnych bibliotek.

Miejska i Gminna Biblioteka Publiczna w Pińczowie pozostaje miejscem związanym z literaturą i czytelnictwem, ale jednocześnie staje się przestrzenią spotkań, edukacji, działań społecznych i międzypokoleniowych.

Wspólnym mianownikiem działalności biblioteki i centrum kultury jest właśnie człowiek i jego lokalna historia.

Obie instytucje mogą korzystać z różnych narzędzi – jednej bliżej do sceny, warsztatów i działań artystycznych, drugiej do książki, słowa i dokumentowania pamięci – ale cel pozostaje podobny: stworzyć mieszkańcom przestrzeń do uczestniczenia w kulturze na własnych zasadach.

Ponidzie zapisane w fotografiach i wspomnieniach

Szczególnym przykładem działania opartego na lokalnej pamięci jest projekt „Migawki” realizowany przez PSCK.

Mieszkańcy udostępnili ponad sto fotografii ze swoich prywatnych zbiorów. Najstarsza pochodzi z 1897 roku. Projekt ma być początkiem społecznego archiwum Pińczowa.

W takim archiwum historia przestaje być wyłącznie historią oficjalnych uroczystości i najważniejszych postaci. Tworzą ją także rodzinne zdjęcia, dawne ulice, codzienne życie, miejsca, których już nie ma, oraz wspomnienia zwykłych mieszkańców.

To właśnie tutaj spotykają się zadania domu kultury i biblioteki – w zachowywaniu pamięci o miejscu i przekazywaniu jej następnym pokoleniom.

Kultura musi wyjść poza centrum miasta

Pińczowskie Samorządowe Centrum Kultury prowadzi także sześć placówek wiejskich – w Gackach, Kozubowie, Sadku, Pasturce, Szczypcu i Unikowie – oraz realizuje działania objazdowe i wydarzenia poza główną siedzibą.

To ważne szczególnie w gminie, w której dostęp do kultury zależy nie tylko od ceny biletu. Barierą może być również odległość, brak transportu, godzina wydarzenia czy ograniczona oferta dostępna poza centrum.

Dlatego wyzwaniem dla lokalnych instytucji staje się nie tylko organizowanie wydarzeń, ale budowanie trwałej relacji z mieszkańcami poszczególnych miejscowości.

187 wydarzeń to dopiero początek opowieści

W 2025 roku PSCK zorganizowało 187 większych i mniejszych wydarzeń, przygotowało 18 wystaw, ponad 30 koncertów i prowadziło stałe zajęcia artystyczne oraz sześć placówek wiejskich.

Same liczby nie pokazują jednak całej pracy instytucji.

Za każdym koncertem, warsztatem czy wystawą stoją przygotowania, dokumentacja, promocja, kwestie techniczne, pozyskiwanie finansowania, rozliczenia projektów i często praca wieczorami oraz w weekendy.

Dlatego jednym z ważniejszych pytań dotyczących współczesnej kultury pozostaje pytanie o proporcje: czy sukces instytucji powinien być mierzony liczbą zorganizowanych wydarzeń, czy również jakością długofalowej pracy z mieszkańcami?

Kultura jako wspólna przestrzeń

Pińczowski przykład pokazuje, że dom kultury i biblioteka nie muszą być dwiema odrębnymi wyspami.

Mogą się uzupełniać – poprzez edukację, lokalną historię, działania dla młodzieży i seniorów, dokumentowanie dziedzictwa, współpracę z twórcami czy docieranie do mieszkańców mniejszych miejscowości.

Bo kultura jest naprawdę bliska nie wtedy, kiedy każdy może kupić bilet albo wypożyczyć książkę.

Staje się bliska wtedy, kiedy mieszkaniec może powiedzieć:

to także moja historia, mój pomysł i moje miejsce.

Audycja z udziałem Iwony Senderowskiej, dyrektor Pińczowskiego Samorządowego Centrum Kultury, oraz Agnieszki Kucybały, dyrektor Miejskiej i Gminnej Biblioteki Publicznej w Pińczowie, powstała w ramach cyklu „Bliska Kultura. Głos Regionu”.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.